گزارش خرابی لینک
لینک خراب شده را به ما اطلاع دهید تا اصلاح کنیم .
اطلاعات را وارد کنید .
گزارش انتشار نسخه جدید
اگر نسخه ی جدید منتشر شده به ما اطلاع دهید .
اطلاعات را وارد کنید .
no-img
آخرین آموزش های اندرویدی :
ads ads
اطلاعیه های سایت

پایان نامه بررسی نسخ چاپ سنگی حفاظت و مرمت یک نسخه قرآن طوماری موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی
۳۱ / تیر / ۱۳۹۶
بازدید : 126
نظرات : 0 دیدگاه
نویسنده : admin
موضوعات : نرم افزار

فرمت : WORD                                                                         تعداد صفحه :۱۱۱

 

مقدمه

 

منت خدای را که قلم آفرید و حرف ساخت تا همنشینی حروف به دستان قلم بر پیکر سفید کاغذ به دست عالمان توانای هر عصرنقش بندد.

و ستایش پروردگار را که توفیق ورود به عرصه گرانسنگ مرمت با ارزش ترین کتاب آسمانی را بر من ارزانی نمود تا سهمی اندک  را در حفظ  یادگاران کهن بر عهده گیرم.

 

 

فصل اول:

 

مطالعات تاریخی

 

 

دلایل و ضرورت ورود چاپ به ایران

کتاب در ایران از طریق خوشنویسی و نسخه نویسی تکثیر می شد و هم اینک در کتابخانه های کشور از این گونه کتابها زیاد است. در دوران قاجار بعد از بازگشت محصلان ایرانی از اروپا و گسترش افکار و نظریات جدید در زمینه های مختلف آموزشی، علمی و فرهنگی که حاصل تجارب آنها از تحصیل در غرب بود، ضرورت تاسیس مدارس جدید به شیوه غربی و آموزش جوانان از اقشار مختلف مورد توجه قرار گرفت. با تاسیس دارالفنون و دیگر مدارس، از آنجایی که اصیل ترین ابزار و مواد آموزشی در مدارس جدید کتاب بود، نیاز به تاسیس چاپخانه هایی در کشور برای چاپ و انتشار کتابهای درسی و سایر مکتوبات احساس شد. [۱]

دوره کتاب خطی تقریبا با آمدن صنعت چاپ به ایران به سر می رسد. سابقه چاپخانه در ایران به عهد صفویه می رسد که این چاپخانه درجلفای اصفهان توسط خاچاطور گیساراتسی تاسیس شد (۱۶۳۶م) و اینک بعضی از آثار چاپی آن در موزه کلیسای وانک جلفا موجود است. اولین کتاب (زبور داوود) ایران در این چاپخانه به چاپ رسیده است که تاریخ آن به ۲۰۰ سال بعد از اختراع گوتنبرگ می رسد. در سال ۱۲۲۷ ه.ق مقارن با سلطنت فتحعلی شاه قاجار، اولین چاپخانه سربی در تبریز ایجاد شد و اولین کتابی که در آن به چاپ رسید کتاب فتح نامه تالیف میرزا ابوالقاسم قائم مقام بود. تا قبل از تاسیس این چاپخانه کتب چاپی فارسی و عربی در هندوستان، مصر و شهرهای اروپایی انتشار می یافت و سپس وارد ایران می شد. نخستین چاپخانه سربی در تهران در سال ۱۲۳۹ ه.ق دایر گردید که از جمله آثاری که در آنجا به چاپ رسید می توان به کتاب محرق القلوب اشاره کرد. صنعت چاپ در زمان ناصرالدین شاه رواج بیشتری یافت و کتب متعددی در آن زمان به چاپ رسید. اولین کتاب چاپ سنگی ( قرآن مجید ) که در سال ۱۲۴۸ه.ق به چاپ رسید، نتیجه همین ترویج است.[۲]

تاریخچه چاپ سنگی

در سال ۱۷۹۸م، آلویز سنیفلدر[۳] یک ماشین ساده و کوچک دستی برای چاپ لیتوگرافی اختراع کرد. درسال ۱۸۰۸ م این اختراع برای تکثیر طرح های آلبرت دورر[۴] آلمانی وارد بازار شد. این اختراع پس از ۳۴۶ سال از اختراع چاپ توسط گونتبرگ (۱۴۵۲ م) به منصه ظهور رسید.[۵]

چنانچه از مواخذ و منابع برمی آید، چاپ سنگی ده سال بعد از ورود چاپ سربی وارد ایران شد که در این باب عباس میرزای نایب السلطنه پیشقدم بود. وی در سال ۱۲۴۰ ه.ق میرزا جعفر تبریزی را به مسکو فرستاد تا صنعت چاپ سنگی را بیاموزد و وسایل و ابزار لازم را به تبریز آورد. پایتخت از تبریز پیروی کرد و میرزا صالح شیرازی را به همین منظور به سنت پترزبورگ روسیه فرستاد. اولین کتابی که میرزا اسدالله شیرازی در تبریز به چاپ رسانید، قرآن کریم (درسال۱۲۴۸ ه.ق) و کتاب بعدی زادالمعاد (درسال۱۲۵۱ه.ق) بوددر سال ۱۲۵۹ ه.ق اولین کتاب مصوری که با چاپ سنگی درآمد، کتابی با عنوان لیلی و مجنون مکتبی شیرازی بود که چهار تصویر داشت. درهمین سال کتاب معجم فی آثار کتاب العجم تالیف میرزا فضل الله الحسین با چاپ سنگی از چاپ گردید. پنج سال بعد به دستور محمد شاه قاجار، چاپخانه میرزا اسدالله از تبریز به تهران انتقال یافت و اولین کتابی که در آنجا به چاپ رسید، دیوان شعرعبدالوهاب نشاط  بود. متاسفانه هیچ نمونه چاپی از دستگاه چاپ سنگی که میرزاجعفر تبریزی به ایران آورد و در تبریز به کار انداخت، در دست نیست.

در سال ۱۲۵۲ه.ق، چاپخانه دیگری به منظور چاپ اولین روزنامه فارسی زبان ایران در پایتخت تاسیس شد. این روزنامه توسط میرزا صالح شیرازی چاپ و”کاغذ اخبار” نامیده شد. پس از انتشار روزنامه میرزا صالح شیرازی در تهران، به واسطه نیاز به روزنامه های گوناگون و کتب علمی، ادبی و تاریخی، چاپخانه هایی در اصفهان، شیراز، ارومیه و شهرهای دیگر تاسیس گردید. پس از فوت میرزا صالح شیرازی، چاپخانه او و چندین چاپخانه دیگر درهم ادغام شدند و اولین چاپخانه دولتی زیر نظر منوچهرخان گرجی (معتمدالدوله) در تهران بنیان نهاده شد. کتب بسیاری توسط این چاپخانه به چاپ رسید که به کتابهای چاپ معتمدی معروف است.[۶]پس از تاسیس چاپخانه های دولتی، چاپخانه های خصوصی نیز شروع به فعالیت کردند که در اینجا نام این چاپخانه ها بر اساس اولویت تاسیس ذکر می شود:

  1. چاپخانه چاپ سنگی استاد عبدالعلی در سال ۱۲۵۹ ه.ق به مدیریت استاد عبدالعلی در تهران تاسیس شد. از جمله کتابهایی که در این چاپخانه چاپ شده اند می توان کتاب معجم فی آثار ملوک العجم تالیف میرزا عبدالله بن افضل الله الحسینی و تاریخ پطر کبیر را نام برد.
  2. چاپخانه چاپ سنگی استاد حاج عبدالمحمد در سال ۱۲۶۰ ه.ق به مدیریت استاد حاج عبدالمحمد در تهران تاسیس شد. این چاپخانه در ابتدا برای چاپ کتب و رسالات راه اندازی شد، اما بعدها محل چاپ روزنامه وقایع اتفاقیه گردید و از شماره ۴۷ به بعد این روزنامه در آنجا چاپ شد. از جمله کتابهایی که در این چاپخانه چاپ شده اند می توان کتابهای حدیقه الشیعه، زینت المجالس، فصول خوارزمی، شاهنامه فردوسی و کشکول را نام برد. این چاپخانه تا سال ۱۲۷۵ فعال بود و پس از آن تعطیل شد.
  3. چاپخانه چاپ سنگی استاد آقا میرباقر طهرانی در سال ۱۲۷۴ ه.ق به مدیریت استاد آقا میرباقر طهرانی در تهران تاسیس شد. تنها نمونه چاپی موجود این چاپخانه، سفرنامه نخستین سفر ناصرالدین شاه به خراسان می باشد که به خط نستعلیق چاپ شده است.
  4. چاپخانه چاپ سنگی استاد الله قلی خان درسال ۱۲۷۵ ه.ق به مدیریت استاد الله قلی خان در تهران تاسیس شد. تنها نمونه چاپی موجود دراین چاپخانه، دیوان غزلیات و قصائد حافظ شیرازی  است.
  5. چاپخانه چاپ سنگی استاد میرزا حبیب الله خان در سال۱۳۰۴- ۱۳۰۵ ه.ق به مدیریت استاد میرزا حبیب الله خان در تهران تاسیس شد. تنها نمونه چاپی موجود این چاپخانه، کتاب گنج دانش است که درسال ۱۳۰۵ ه.ق به خط نستعلیق و درقطع وزیری به چاپ رسیده است.
  6. چاپخانه چاپ سنگی استاد آقا میرزا عباس در سال۱۳۱۰ه.ق به مدیریت استاد آقا میرزا عباس در تهران تاسیس شد. تنها نمونه چاپی موجود دراین چاپخانه، کتاب رسائل آخوند ملاصدرا از مولانا محمد صدرالدین شیرازی می باشد که به زبان عربی چاپ شده است.
  7. چاپخانه چاپ سنگی استاد کربلایی حسین تهرانی در سال ۱۳۱۷قمری به مدیریت استاد کربلایی حسین تهرانی شروع به کار کرد و ترجمه کتاب امراض عصبانی، اثرکریزل، توسط دکترعلی خان بن زین العابدین همدانی در این چاپخانه به چاپ رسیده است.
  8. چاپخانه چاپ سنگی آقا سید مرتضی که دراین چاپخانه کتب و نشریات متعددی نظیر روزنامه های نوروز، ادب، شاهنشاهی، کوکب دری ناصری، کشکول، قاسم الخبار، گلستان سعادت، آیینه عیب نما، بیداری، زشت و زیبا، جام جم، آدمیت، جهان آراء به چاپ رسید که از این میان دو روزنامه شاهنشاهی و زشت و زیبا مصور بودند.
  9. چاپخانه چاپ سنگی استاد میرزا علی اصغر در سال ۱۳۲۴ ه.ق به مدیریت استاد میرزا علی اصغر در تهران تاسیس شد. در این چاپخانه مجلات و روزنامه ها یی به چاپ می رسید که از آن جمله می توان به مجله حفظ الصحه و روزنامه های تنبیه، آیینه عیب نما، شرافت، جارچی ملت، بهلول، جنگل مولا، شیخ چغندر، میزان، آگاهی اشاره کرد.[۷]

صنعت چاپ سنگی، چاپ حروفی (سربی) را با همه قدمت و سابقه ای که داشت، از دور خارج کرد، به طوری که به مدت ۵۰ تا ۷۰ سال یگانه روش چاپ در ایران بود و تا اواخر دوران قاجاریه هرآنچه در ایران چاپ می شد با چاپ سنگی بود. در سال۱۲۹۰ ه.ق در دوره حکومت مظفرالدین شاه مجدداّ چاپ سربی رواج پیدا کرد. البته چاپخانه های سنگی تا سال۱۳۲۰ ه.ش همچنان برقرار بودند تا اینکه به تدریج چاپ افست جایگزین می شود. استفاده از چاپ سنگی هنوز در بعضی از نقاط جهان مانند هند و پاکستان که به زبان اردو می نویسند، رواج کامل دارد.

چند نمونه لز علل برتری چاپ سنگی به چاپ سربی در اینجا مطرح می شود:

  • کتب چاپ سنگی از نظر چاپ مرغوب تراز کتب چاپ سربی بودند و مردم به آنها رغبت بیشتری نشان می دادند، زیرا در چاپ سربی اشتباه حروفی زیاد رخ می داد.
  • خوشنویسی به عنوان یکی از هنرهای بزرگ ملی ایران و ممالک اسلامی، با انتشار وسیع چاپ سربی از میان می رفت.
  • هزینه کم و سهولت کار با چاپ سنگی باعث شد که بر چاپ سربی برتری یابد.
  • در چاپ سنگی از لوازم و ادوات چاپی داخل کشور استفاده می شد، در حالی که برای چاپخانه های سربی نیاز به لوازم و آلات وارداتی بود و چاپخانه ها قادر به سرمایه گذاری برای این کار نبودند.
  • نخستین چاپخانه های سربی از حروف عربی استفاده می کردند و چون چهار حرف فارسی درالفبای عربی نیست، باید آنها را جداگانه به کارخانه سازنده سفارش می دادند. اما به دلیل عربی بودن متن، شکل و ترکیب حروف، بسیاری از هنرمندان و خطاطان و ادیبان رسم الخط حروف سربی را نمی پسندیدند و چاپ سنگی را ترجیح می دادند.[۸]

 

 

معرفی اولین نمونه های چاپ سنگی و طوماری

تعدادی از اولین نمونه های چاپ سنگی در ایران در کتابخانه های کشور موجود می باشد که در اینجا برخی از آنها را معرفی می نمائیم. بیشترین آثار چاپ سنگی در ایران نسخ متفاوت شاهنامه و گلستان سعدی می باشد.

 

کتب چاپ سنگی تبریز:

  1. قرآن مجید به عنوان اولین اثرچاپ سنگی در ایران به خط میرزا محمد حسین خوشنویس تبریزی در سال ۱۲۴۸ ه.ق
  2. کتاب زادالمعاد به خط میرزا محمد حسین خوشنویس تبریزی در سال ۱۲۵۱ ه.ق
  3. قرآن مجید به خط میرزا شفیع معروف و زیارت عاشورا به خط میرزا احمد خوشنویس در سال ۱۲۵۵ ه.ق به شکل طومار
  4. کلیات شیخ سعدی و تاریخ جهانگشای نادرشاه به خط میرزا تقی خوشنویس در سالهای ۱۲۵۷ و ۱۲۶۰ ه.ق
  5. کلیات خواجه حاقظ شیرازی در سال ۱۲۵۸ و کلمات قصار حضرت علی با ترجمه فارسی در سال ۱۲۵۹ ه.ق
  6. کتاب لیلی و مجنون مکتب شیرازی به عنوان اولین اثر مصور چاپ سنگی در ایران احتمالا در سال ۱۲۵۹ ه.ق
  7. برهان جامع میرزا عبدالکریم ملاباشی به خط میرزا رضا در سال ۱۲۶۰ ه.ق
  8. تقویم رقمی استخراج میرزا تقی منجم به خط میرزا علی خوشنویس در سال ۱۲۶۱ ه.ق
  9. جنات الخلود به خط میرزا عباس پسر میرزا شفیع تبریزی در سال ۱۲۶۱ ه.ق

 

کتب و نشریات چاپ سنگی تهران:

  1. اولین روزنامه چاپ سنگی با عنوان” اخبار وقایع ” که از شماره دوم ” وقایع اتفاقیه ”  نام گرفت و در سال ۱۲۵۳ه.ق منتشر شد و به دنبال آن روزنامه ” ایران” در سال۱۲۸۸ه.ق، روزنامه ” شرف ” در سال ۱۳۰۰ ه.ق و روزنامه ” شرافت ” در سال۱۳۱۴ه.ق
  2. ” معجم فی آثار ملوک العجم ” تالیف میرزا فضل الله الحسین در سال ۱۲۵۹ ه.ق
  3. ” تاریخ پطر کبیر” ۱۲۵۹ه.ق
  4. “حدیقه الشیعه ” تالیف ملا احمد اردبیلی در سال ۱۲۶۰ ه.ق
  5. دیوان عبدالوهاب نشاط شاعر
  6. کتاب مصور” گلستان ” سعدی به قطع خشتی در سال ۱۲۶۸ ه.ق
  7. کتاب مصور ” خمسه نظامی ” در چاپخانه استاد عبدالله تبریزی در سال ۱۳۰۱ ه.ق
  8.  کتاب ” فصول ” خوارزمی و کتاب ” کشکول “
  9. ” زینه المجالس” تالیف مجدی در سال ۱۳۰۵ ه.ق

۱۰-” تاریخ ادبی ایران ” تالیف ادوارد براون ترجمه علی اصغر حکمت در سال ۱۲۷۵ ه.ق

۱۱- ” سفرنامه ناصرالدین شاه قاجار” در سال ۱۲۸۸ ه.ق

  1.  کتاب ” گنج دانش ” به قطع وزیری در سال ۱۳۰۵ ه.ق

کتب چاپ سنگی اصفهان:

رساله حسینیه در سال ۱۲۴۴ه.ق

کتب چاپ سنگی شیراز:

قرآن مجید در سال ۱۲۵۴ه.ق

بعد ازشیرازدرارومیه، بوشهر، مشهد، بندرانزلی، رشت، اردبیل، همدان، خوی، یزد، قزوین، کرمانشاه، کرمان، کاشان، اهواز، زنجان و ساری چاپخانه چاپ سنگی دایر شد.

معرفی تعدادی از نسخ چاپ سنگی در سه کتابخانه بزرگ کشور:

کتابخانه ملی ایران:

  1. ” شرح چلپی بر مطول ” به زبان عربی که در سال ۱۲۶۲ ه.ق چاپ شده و از جمله ویژگی های آن می توان به این نکات اشاره نمود: شرایط کلی کتاب خوب است، اوراق اسیدی نیست، میکروارگانیسم ها غیرفعال می باشد، کتاب یک دوره مرمت شده و برای آن جلد ساخته شده است.
  2. ” زادالمعاد ” تالیف علامه مجلسی به خط عبدالرحیم تبریزی که در سال ۱۲۶۴ ه.ق به دو زبان عربی و فارسی به چاپ رسیده است. از جمله ویژگی های آن می توان به این نکات اشاره نمود: فاقد جلد اصلی بوده و از یک لایه مقوای نازک به عنوان جلد آن استفاده شده است، اوراق زرد و شکننده شده و لبه هایشان دارای لکه های قهوه ای رنگ می باشد.

۳- ” زادالمعاد ” تالیف علامه مجلسی به خط احمد بن محمد تبریزی که در سال ۱۲۷۲ ه.ق  به دو زبان عربی و فارسی به چاپ رسیده است.

  1.   قرآن چاپ سنگی به خط محمد طاهر خوانساری در سال ۱۲۷۲ ه.ق که به شیوه نسخ و نستعلیق نگاشته شده و دارای جلد تیماج قهوه ای و اوراق شکننده و اسیدی شده می باشد.
  2.  قرآن چاپ سنگی به خط علی تبریزی (؟) در سال۱۲۶ ه.ق به خط نسخ که از جمله ویژگی های آن می توان به این نکات اشاره نمود: شرایط کلی کتاب نامناسب است، اوراق اسیدی شده، شکننده، پاره و دارای کمبود (مرمت نامناسب) بوده و کتاب دارای جلد گلینگور آبی رنگ می باشد.
  3. ” حدیقه الشیعه ” تالیف احمد اردبیلی به خط نصرالله تفرشی که در سال ۱۲۶۰ ه.ق به زبان فارسی به چاپ رسیده است.
  4. ” حدیقه الشیعه ” تالیف احمد اردبیلی به خط ابوالقاسم قمشه که در سال ۱۲۷۴ ه.ق به زبان عربی به چاپ رسیده است.
  5. ” فی تفسیر کلام الله ” که به زبان عربی در زمان ناصرالدین شاه مقارن با سال ۱۲۷۶ ه.ق به چاپ رسیده است. از جمله ویژگی های آن می توان به این نکات اشاره نمود: شرایط کلی کتاب مناسب نیست، گرد و غبار فراوانی بر روی صفحات و در قسمت عطف مشاهده می گردد و لبه های اوراق شکسته و از بين رفته است.
  6. ” شاه نعمت الله رحمه الله علیه ” (شعر) به زبان عربی که در زمان ناصرالدین شاه مقارن با سال ۱۲۷۶ه.ق در دارالخلافه تهران به چاپ رسیده است. از جمله ویژگی های آن می توان به این نکات اشاره نمود: دوخت کتاب شل شده و کاملا از جلد جدا شده است.

۱۰- ” التقریر المعقول فی بیان الحاصل و المحصول ” به زبان عربی که در سال ۱۲۷۷ ه.ق به چاپ رسیده است. کتاب آسیب های فراوانی دیده است، از جمله اینکه اوراق زرد و شکننده شده اند و آثار قارچ و کپک بر روی صفحات اول و داخل جلد مشاهده می شود، دوخت کتاب شل شده و لکه های رطوبتی در همه صفحات کتاب مشاهده می گردد. همچنین اثر کرم کتاب بر روی جلد و اوراق به خوبی قابل رویت است. جلد چرمی آن کاملا خشک و شکننده شده و اوراق کتاب دارای گرد و غبار فراوان می باشد.

 


 بابايي، محبوبه و رئيسي مباركه، سهيلا؛ مطالعاتي در تاريخ چاپ، گلشن راز، تهران:۱۳۷۸ ص ۱۰۸ [۱]

 افشار،ايرج؛ كتابهاي چاپ قديم در ايران و چاپ كتابهاي فارسي در جهان، ۱۳۴۵ ص ۲۶ [۲]

[۳] Aloys seneflder

[۴] Albercht durer (1471-1528)

 حسيني، مهدي؛ معرفي هنرهاي چاپي، مجله جوانه[۵]

 ميرزاي گلپايگاني، حسين؛ تاريخچه چاپ و چاپخانه درايران، نشر گلشن، تهران: ۱۳۷۸ ص۱۴ تا ۱۶ [۶]

 ميرزاي گلپايگاني، حسين؛ همان منبع ص ۳۹ تا ۵۶ [۷]

بابايي، محبوبه و رئيسي مباركه، سهيلا؛ مطالعاتي در تاريخ چاپ، گلشن راز، تهران:۱۳۷۸ ص ۷۶[۸]


راستی سایت را در کانال تلگرام دانلود نایاب با کلیک بر اینجا دنبال کنید ♥
برچسب‌ها : , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
ads
جعبه ی دانلود
Download box
گزارش خرابی لینک گزارش نسخه جدید
درباره ی نویسنده
About author
admin

admin 20238 نوشته در دانلود نایاب دارد.

مشاهده تمام پست های

نظرات
Comments

دیدگاه شما

ارسال نظر
( الزامي )
(الزامي)
تبلیغات
کانال تلگرام